Yapay Zekânın Sosyal Kabulü: CanikFest Örnek Olayı

Berker KILIÇ; İrfan GÜMÜŞ; Esra KILIÇ; Nagihan GÜMÜŞ; Elif DEMİRCAN; Aysima ŞENTÜRK; Zehra KAYA; Özge ÜNAL; Özge TURNA; Cansu AYDIN; Gökhan BÜYÜK; Fatma Beyza YILMAZ; Havvanur ORUÇ ÇOBAN

doi:10.5281/zenodo.18859924

Yazarlar

Berker KILIÇ Canik Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi https://orcid.org/0000-0001-8751-8192
İrfan GÜMÜŞ Samsun Bilim ve Sanat Merkezi https://orcid.org/0000-0001-8757-8726
Esra KILIÇ Canik Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi https://orcid.org/0000-0003-3009-9462
Nagihan GÜMÜŞ Canik Özdemir Bayraktar Keşif Kampüsü https://orcid.org/0009-0004-9041-3278
Elif DEMİRCAN Canik Özdemir Bayraktar Keşif Kampüsü https://orcid.org/0009-0003-7554-1493
Aysima ŞENTÜRK Canik Özdemir Bayraktar Keşif Kampüsü https://orcid.org/0009-0009-0831-6257
Zehra KAYA Canik Özdemir Bayraktar Keşif Kampüsü https://orcid.org/0009-0009-7294-0281
Özge ÜNAL Canik Özdemir Bayraktar Keşif Kampüsü https://orcid.org/0009-0007-9765-0200
Özge TURNA Canik Özdemir Bayraktar Keşif Kampüsü https://orcid.org/0009-0000-0657-2825
Cansu AYDIN Canik Özdemir Bayraktar Keşif Kampüsü https://orcid.org/0009-0006-9056-2251
Gökhan BÜYÜK Canik Özdemir Bayraktar Keşif Kampüsü https://orcid.org/0009-0000-1424-2551
Fatma Beyza YILMAZ Canik Özdemir Bayraktar Keşif Kampüsü https://orcid.org/0009-0005-1045-254X
Havvanur ORUÇ ÇOBAN Canik Özdemir Bayraktar Keşif Kampüsü https://orcid.org/0009-0008-8118-3561

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.18859924

Anahtar Kelimeler:

Yapay Zekâ, Güven, Açıklanabilirlik, Sosyal Kabul

Özet

Yapay zekâ (YZ) sistemlerinin toplumsal kabulü yalnızca teknolojik yeterliliğe değil; güven, şeffaflık ve etik yönetişim gibi sosyoteknik koşullara da bağlıdır. Çok uluslu kamuoyu araştırmaları, YZ’ye yönelik tutumların “fayda” ile “risk” algısı arasında dalgalandığını, güven düzeyinin ise çoğu ülkede temkinli bir çizgide seyrettiğini göstermektedir (KPMG, 2023; Poushter, Fagan, & Corichi, 2023; Vogels, 2023). Bu çalışma, YZ’ye yönelik güvenin artırılmasında Bilgi Yolu stratejisinin (YZ okuryazarlığını yükseltmeye dönük müdahaleler) rolünü ve bu rolün iki kritik mekanizma üzerinden işleyişini tartışır: (i) açıklanabilir yapay zekâ (XAI) ile belirsizliğin azaltılması (Berger ve Calabrese, 1975; Gunning vd., 2019; Lundberg & Lee, 2017; Ribeiro, Singh, & Guestrin, 2016) ve (ii) YZ mühendislerinin yetkinliğine duyulan bilişsel güvenin oluşumu (Mayer, Davis, & Schoorman, 1995). Çalışma, CanikFest Yapay Zekâ temalı etkinliğe katılan katılımcılardan toplanan anket verileri (N=713) üzerinden, uygulamalı atölye deneyiminin YZ okuryazarlığı boyutları (farkındalık, kullanım, değerlendirme ve etik) ile güven/kabul değişkenleri arasındaki ilişkilerini hipotezler aracılığıyla analiz etmektedir.

Referanslar

Acemoglu, D., & Restrepo, P. (2020). Robots and jobs: Evidence from us labor markets. Journal of Political Economy, 128 (6), 2188–2244. doi: 10.1086/705716

Autor, D. H. (2015). Why are there still so many jobs? the history and future of workplace automation. Journal of Economic Perspectives, 29 (3), 3–30. doi: 10.1257/jep.29.3.3.

Berger, C. R., & Calabrese, R. J. (1975). Some explorations in initial interaction and beyond: Toward a developmental theory of interpersonal communication. Human Communication Research, 1 (2), 99–112. doi: 10.1111/j.1468-2958.1975.tb00258.x

Chesney, R., & Citron, D. K. (2019). Deep fakes: A looming challenge for privacy, democracy, and national security. California Law Review, 107 (6), 1753–1819.

Eloundou, T., Manning, S., Mishkin, P., & Rock, D. (2023). Gpts are gpts: An early look at the labor market impact potential of large language models. arXiv preprint.

Frey, C. B., & Osborne, M. A. (2017). The future of employment: How susceptible are jobs to computerisation? Technological Forecasting and Social Change, 114, 254–280. doi: 10.1016/j.techfore.2016.08.019

Gunning, D., Stefik, M., Choi, J., Miller, T., Stumpf, S., & Yang, G.-Z. (2019). Xai-explainable artificial intelligence. Science Robotics, 4 (37), eaay7120. doi: 10.1126/scirobotics.aay7120

KPMG. (2023). Trust in artificial intelligence: Global insights 2023. Erişim: 2026-01-31, from https://kpmg.com/xx/en/home/insights/2023/11/trust-in-artificial-intelligence.html

Lundberg, S. M., & Lee, S.-I. (2017). A unified approach to interpreting model predictions. Advances in Neural Information Processing Systems, 30

Mayer, R. C., Davis, J. H., & Schoorman, F. D. (1995). An integrative model of organizational trust. The Academy of Management Review, 20 (3), 709–734. doi:10.2307/258792

Poushter, J., Fagan, M., & Corichi, M. (2023). How people around the world view artificial intelligence. Erişim: 2026-01-31, from https://www.pewresearch.org/global/2023/08/28/how-people-around-the-world-view-artificial-intelligence/

Ribeiro, M. T., Singh, S., & Guestrin, C. (2016). "why should i trust you?": Explaining the predictions of any classifier. In Proceedings of the 22nd acm sigkdd international conference on knowledge discovery and data mining (kdd ’16) (pp. 1135–1144). doi:10.1145/2939672.2939778

Vaccari, C., & Chadwick, A. (2020). Deepfakes and disinformation: Exploring the impact of synthetic political video on deception, uncertainty, and trust in news. Social Media+ Society, 6 (1). doi: 10.1177/2056305120903408

Vogels, E. A. (2023). What the data says about americans’ views of artificial intelligence. Erişim: 2026-01-31, from

https://www.pewresearch.org/short-reads/2023/08/28/what-the-data-says-about-americans-views-of-artificial-intelligence/

Yapay Zekânın Sosyal Kabulü: CanikFest Örnek Olayı

Yazarlar

DOI:

Anahtar Kelimeler:

Özet

Referanslar

İndir

Yayınlanmış

Nasıl Atıf Yapılır

Sayı

Bölüm

Lisans

Aynı yazar(lar)ın dergideki en çok okunan makaleleri

Makale Gönder

Dil

Bilgi