Türkiye ve Seçilmiş Ticaret Ortakları Arasındaki Dış Ticaret Dengesi ve EİT İlişkisi
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20156745Anahtar Kelimeler:
Endüstri-İçi Ticaret, Dış Ticaret Dengesi, Türkiye EkonomisiÖzet
Bu çalışma, Türkiye’nin 2000–2024 döneminde seçilmiş stratejik ticaret partnerleri olan Almanya, Amerika Birleşik Devletleri, Rusya Federasyonu, İtalya ve Fransa ile gerçekleştirdiği endüstri-içi ticaret (EİT) ilişkilerini sektörel ve ürün grubu bazında analiz etmektedir. Çalışmanın temel amacı, Türkiye’nin dış ticaret yapısındaki dönüşümü endüstri-içi ticaret perspektifiyle değerlendirerek rekabet gücündeki değişimi ortaya koymaktır. Çalışmada otomotiv yan sanayi, makine ekipmanları, havacılık ve metal sanayii gibi yüksek katma değerli sektörler üzerinden yapılan analizler, Türkiye’nin üretim yapısında emek yoğun yapıdan teknoloji ve kalite odaklı üretim modeline doğru bir geçiş yaşadığını göstermektedir. Grubel-Lloyd endekslerine dayalı bulgular, incelenen ürün gruplarında endüstri-içi ticaretin yüksek düzeyde seyrettiğini ve ticaretin ürün farklılaştırması ile ölçek ekonomileri temelinde geliştiğini ortaya koymaktadır.
Elde edilen sonuçlar, Türkiye’nin Almanya, İtalya ve Fransa ile otomotiv ve makine sanayiinde yoğunlaşan yatay ve dikey entegrasyon ilişkileri geliştirdiğini; ABD ile teknoloji yoğun sanayi ürünlerinde karşılıklı bağımlılığın arttığını; Rusya Federasyonu ile ise daha çok sektörel tamamlayıcılığa dayalı bir ticaret yapısının oluştuğunu göstermektedir. Genel olarak çalışma, Türkiye’nin geleneksel karşılaştırmalı üstünlük temelli ticaret yapısından uzaklaşarak, küresel değer zincirlerine entegre, teknoloji yoğun ve yüksek katma değerli bir üretim yapısına yöneldiğini ortaya koymaktadır.
Referanslar
Balassa, B. (1966). Tariff Reductions and Trade in Manufactures among the Industrial Countries. The American Economic Review, 56(3), 466-473.
Bilici, Ö. (2007). Türkiye ile Avrupa Birliği Ülkeleri Arasında Endüstri-İçi Ticaretin Analizi. (Yüksek Lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
Cihan, E. & Sandalcılar, A. R. (2022). Türkiye’nin Almanya İle Dış Ticaretinde Rekabet Gücü: AKÜ Endeksi Analizi. Ekonomi İşletme Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Dergisi, 8(2), 229-249.
Connolly, R. (2018). Russia's Response to Sanctions: Policy Responses to the Geo-Economic Challenge of the West. Cambridge University Press.
Dixit, A. & Stiglitz, J. (1977). Monopolistic Competition and Optimum Product Diversity, American Economic Review, 67(3).
Field, R. & Appleyard Dennis R. (1998). International Economics. New York: McGraw-Hill.
Fontagné, L. & Freudenberg, M. (1997). Intra-industry trade: Methodological issues reconsidered. CEPII Working Paper.
Greenaway, D., & Milner, C. (1986). The Economics of Intra-Industry Trade. Oxford: Basil Blackwell.
Greenaway, D., Hine, R. & Milner, C. (1995). "Vertical and horizontal intra-industry trade: A cross industry analysis for the United Kingdom." The Economic Journal, 105(433), 1505-1518.
Grubel, H. G., & Lloyd, P. J. (1975). Intra-Industry Trade: The Theory and Measurement of International Trade in Differentiated Products. London: Macmillan.
Hausmann, R., & Hidalgo, C. A. (2011). The Atlas of Economic Complexity. MIT Press.
Havrylyshyn, O. & Kunzel, P. (1997). Intra-Industry Trade of Arab Countries: An Indicator of Potential Competitiveness. IMF Working Paper, No. 97/47.
Heckscher, E. F. (1919). The Effect of Foreign Trade on the Distribution of Income. Ekonomisk Tidskrift, 21, 497–512.
Heckscher, E. F., & Ohlin, B. (1933). Interregional and International Trade. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Helpman, E. & Krugman, P. R. (1985). Market Structure and Foreign Trade: Increasing Returns, Imperfect Competition, and the International Economy. MIT Press.
Helpman, E. (1984). Increasing Returns, Imperfect Markets, and Trade Theory. Handbook of International Economics, 1, 355–431.
Helpman, E. (1987). "Imperfect Competition and International Trade". European Economic Review.
ITC (International Trade Centre). (2024). Trade Map: Trade Statistics for International Business Development.
Karagöz, K. (2021). Türkiye’de Otomotiv Sektörünün Ekonomiye Etkisi: Ekonometrik Bir Analiz. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 6 (12), 126-143.
Köse, A. (2018). Endüstri-İçi Ticaret: Teori ve Uygulama, İstanbul: Beta Yayınları.
Köse, T. ve Meral, M. (2019). Türkiye ile ABD Arasındaki Demir-Çelik Ticaretinde Endüstri-İçi Ticaretin Analizi. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi.
Krugman, P. R. (1979). Increasing Returns, Monopolistic Competition, and International Trade. Journal of International Economics, 9(4), 469–479.
Krugman, P. R. (1980). Scale Economies, Product Differentiation, and the Pattern of Trade. American Economic Review, 70(5), 950–959.
Krugman, P. R. (1981). Intra-industry specialization and the gains from trade. Journal of Political Economy, 89(5), 959-973.
Krugman, P. R., & Obstfeld, M. (2009). International Economics: Theory and Policy (8th ed.). Boston: Pearson Addison-Wesley.
Lall, S. (2000). The Technological Structure and Performance of Developing Country Manufactured Exports, 1985‐98. Oxford Development Studies, 28(3), 337-369.
Lall, S., Weiss, J., & Zhang, J. (2006). The ‘sophistication’ of exports: A new measure of product characteristics. World Development, 34(2), 222-237.
Leamer, E. E. (1995). The Heckscher-Ohlin Model in Theory and Practice. Princeton Studies in International Finance, 77.
OECD (2011). Trade and Global Value Chains Report. Paris: OECD Publishing.
OECD. (2011, 2014, 2023). Trade and Global Value Chains Reports. Paris: OECD Publishing.
OECD. (2023). Global Value Chain Participation: Turkey Country Profile and Industrial Transformations. Paris: OECD Publishing.
Özözen, S. (2025). Türk Otomotiv Sektörü Dış Ticareti ve Rekabet Gücü Üzerine Bir Değerlendirme. Journal of Economics and Administrative Sciences, 26(4), 755-777.
Ricardo, D. (1817). On the Principles of Political Economy and Taxation. London: John Murray.
Sezer, S. & Önder, B. (2024). Türkiye’nin Seçilmiş Sektör ve Ülkelerle Endüstri İçi Ticaretinin Analizi, Anadolu İktisat ve İşletme Dergisi, 8 (1) 2024, 1-16.
Smith, A. (1776). An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations. London: W. Strahan and T. Cadell.
Sturgeon, T. J. & Van Biesebroeck, J. (2011). Global value chains in the automotive industry: An enhanced role for developing countries? International Journal of Technological Learning, Innovation and Development, 4(1-3), 181-205.
Togan, S. (2011). Economic Liberalization and Turkey. Routledge.
TÜİK (2023). Dış Ticaret İstatistikleri Veri Tabanı. Türkiye İstatistik Kurumu.
Kamacı, A. (2025). Uluslararası Ticaret Teorileri ve Politikaları Bağlamında Türkiye'nin Dış Ticaretinin Tarihi Serüveni, Eğitim Yayınevi.
Vollrath, T. L. (1991). A theoretical evaluation of alternative trade intensity measures of revealed comparative advantage.
Weltwirtschaftliches Archiv, 127(2), 265-280.
Yenilmez, F., & Güllü, M. (2018). Türk Otomotiv Sektöründe Endüstri İçi Ticaretin Analizi. Optimum Ekonomi ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 5(1), 37-56.
Yergin, D. (2011). The Quest: Energy, Security, and the Remaking of the Modern World. The Energy Journal, 35(1), 1175-178.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 PEARSON JOURNAL
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
