Algoritmik Kentsel Deneyim: Yapay Zekâ, Yönetişim Ve Kentsel Mekânın Sessizce Yeniden Yapılandırılması
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20496225Anahtar Kelimeler:
Sessiz Planlamacı, Yapay Zekâ Şehirciliği, Mekânsal Adalet, Algoritmik Yönetişim, Eleştirel Beşerî CoğrafyaÖzet
Bu çalışma, yapay zekâ (YZ) temelli yönetim bilişim sistemlerinin kentsel mekân ve yönetişim üzerindeki etkilerini eleştirel bir perspektifle irdelemektedir. Akıllı şehir literatüründe baskın olan verimlilik, sürdürülebilirlik ve teknik optimizasyon anlatılarının ötesine geçen çalışma, yapay zekânın kentte kurduğu yeni karar rejimine odaklanmaktadır. Çalışma; yapay zekânın kentsel süreçlerde yalnızca kararları destekleyen teknik bir araç olmadığını, aksine kamusal müzakere ve demokratik denetim mekanizmalarının uzağında işleyen ancak sarsıcı mekânsal sonuçlar üreten bir sessiz planlamacı (silent planner) olarak konumlandığını ileri sürmektedir. Eleştirel kavramsal analiz yönteminin benimsendiği çalışmada; algoritmik yönetişim, YZ şehirciliği ve yönetim bilişim sistemleri literatürleri birbirine karşı okunarak çözümlenmektedir. Bu çerçevede; kentsel yönetişimde epistemolojik otoritenin algoritmik modellere kayışı, mekânsal dışlama biçimlerinin veri temelli yöntemlerle yeniden üretilmesi ve insan planlamacının karar süreçlerindeki rolünün marjinalleşmesi tartışılmaktadır. Sonuç olarak makale, YZ temelli kentsel yönetişimin teknik bir zorunluluk değil; siyasal, etik ve toplumsal sonuçları olan kurucu bir dönüşüm alanı olduğunu vurgulamaktadır.
Referanslar
Amoore, L. (2023). Machine learning political orders. Review of International Studies, 49(1), 20-36.
Amoore, L., Campolo, A., Jacobsen, B., and Rella, L. (2024). A world model: On the political logics of generative AI. Political Geography, 113, 103134.
Ash, J., Kitchin, R., and Leszczynski, A. (2018). Digital turn, digital geographies? Progress in Human Geography, 42(1), 25-43.
Avcı, E. (2024). Akıllı şehirler için üretken yapay zekâ kavramsal çerçevesi. Kent Akademisi, 17(5), 1654-1675.
Beer, D. (2017). The social power of algorithms. İçinde The social power of algorithms (ss. 1-13). Routledge.
Bratton, B. (2021). AI urbanism: A design framework for governance, program, and platform cognition. AI and SOCIETY, 36(4), 1307-1312.
Cardullo, P., and Kitchin, R. (2019). Being a ‘citizen’in the smart city: Up and down the scaffold of smart citizen participation in Dublin, Ireland. GeoJournal, 84(1), 1-13.
Chen, T., Zhao, Z., Zheng, Y., and Ma, L. (2025). Endowing urban business environments with an intelligent brain: Empirical evidence from cities in western China (s. 39191). Nature Publishing Group UK London.
Cugurullo, F. (2021). Frankenstein urbanism: Eco, smart and autonomous cities, artificial intelligence and the end of the city. Routledge.
Cugurullo, F., Caprotti, F., Cook, M., Karvonen, A., McGuirk, P., and Marvin, S. (2023). Artificial intelligence and the city: Urbanistic perspectives on AI. Taylor and Francis.
Cugurullo, F., Caprotti, F., Cook, M., Karvonen, A., MᶜGuirk, P., and Marvin, S. (2024). The rise of AI urbanism in post-smart cities: A critical commentary on urban artificial intelligence. Urban studies, 61(6), 1168-1182.
Düger, Y. (2024). Akıllı Şehirleri Bekleyen Temel Hak ve Özgürlük İhlalleri. Urban 21 Journal, 1(1), 1-15.
Gandy, M. (2025). Urban metabolism redux. Urban Studies, 00420980251322663.
Gökşen, H. (2024). Sürdürülebilirlik Perspektifinde Akıllı Kentlerde Akıllı Yönetişim Uygulamalarının Rolü ve İnsani Gelişime Etkisi. Kent Akademisi, 17(Sürdürülebilir İnsani Kalkınma ve Kent), 174-194.
Kitchin, R. (2014a). The data revolution: Big data, open data, data infrastructures and their consequences. Sage.
Kitchin, R. (2014b). The real-time city? Big data and smart urbanism. GeoJournal, 79(1), 1-14.
Kitchin, R., and Dodge, M. (2007). Rethinking maps. Progress in human geography, 31(3), 331-344.
Korkmazyürek, B., ve Polat, E. (2019). Kentsel Ulaşımda Esnek, Akıllı ve Yeni Bir Planlama Yaklaşımı: Sürdürülebilir Kentsel Hareketlilik Planları. Kent Akademisi, 12(36), 225-240.
Palmini, O., and Cugurullo, F. (2023). Charting AI urbanism: Conceptual sources and spatial implications of urban artificial intelligence. Discover Artificial Intelligence, 3(1), 15.
Şahin, O. (2025). Akıllı kent olgusu ve sürdürülebilir kentsel gelişim. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(2), 390-405.
Şen, E. (2023). Yerel yönetimlerde dijital dönüşüm ve akıllı kent uygulamaları: Eleştirel bir bakış. Ekonomi İşletme Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Dergisi, 9(2-1), 141-165.
Tosun, A. (2025). Modernizmin Bir Yansıması Olarak Akıllı Kentler, Uygulamaları ve Örnekleri. Scientific Journal of Innovation and Social Sciences Research, 5(2), 100-125.
Tuğaç, Ç. (2025). Yerel yönetimlerde yapay zekâ, dijitalleşme ve etik yönetişim: Barselona, Şanghay ve Ankara kentleri üzerinden karşilaştirmali bir analiz. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 34(Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ), 160-191.
Türkoğlu, G. (2025). Yerel Yönetimlerde Yapay Zekânın Etkileri: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Örneği. Strategic Public Management Journal, 11(18), 177-211.
Ünsal, Ö., ve Avcı, S. (2023). Akıllı şehir tartışmaları üzerine bir değerlendirme ve Türkiye. Mavi Atlas, 11(1), 87-104.
Wolniak, R. (2023). Smart mobility in smart city–Copenhagen and Barcelona comparision. Zeszyty Naukowe. Organizacja i Zarządzanie/Politechnika Śląska.
Zuboff, S. (2022). Surveillance capitalism or democracy? The death match of institutional orders and the politics of knowledge in our information civilization. Organization Theory, 3(3), 26317877221129290.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 PEARSON JOURNAL
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
